26 Mart 2026'da Ne Oldu?
26 Mart 2026'da Avrupa Parlamentosu genel kurulu, Digital Omnibus paketini 569'a karşı 45 oyla onayladı. Oylamanın hemen ardından trilog (Parlamento–Konsey–Komisyon müzakeresi) resmen başladı. Paket, daha önce 18 Mart 2026'da IMCO ve LIBE komitelerinin 101-9 (8 çekimser) oylukla benimsediği metne dayanıyor.¹
Digital Omnibus, EU AI Act'i baştan yazmıyor; temel çerçeve korunuyor. Değişiklikler özünde iki şey: bazı yükümlülüklerin uygulanmasını ileriye taşımak ve belirli hükümleri sadeleştirmek. Aşağıda anlatılan Mart 2026 Parlamento oylaması bu sürecin bir adımıydı; süreç 8 Temmuz 2026'daki resmî kabul ve 27 Temmuz 2026'daki yürürlük ile tamamlandı.
Yeni Takvim (Regulation (EU) 2026/1744)
Parlamento ve Konsey'in önerdiği tarihler büyük ölçüde örtüşüyordu; trilogda kalan mesele teknik detaylardı. Süreç 8 Temmuz 2026'da kabulle kapandı ve önerilen tarihler büyük ölçüde korunarak yürürlüğe girdi.
| Yükümlülük | Önceki Tarih | Yeni Tarih | Durum |
|---|---|---|---|
| Madde 5 yasakları + Madde 4 AI literacy | 2 Şubat 2025 | — | Yürürlükte |
| GPAI model yükümlülükleri (Madde 51–56) | 2 Ağustos 2025 | — | Yürürlükte |
| AI içerik işaretleme (Madde 50(2)) | 2 Ağustos 2026 | 2 Aralık 2026 (geçiş; yalnızca mevcut sistemler) | Yürürlükte |
| Yüksek riskli sistemler: Ek III (biyometri, istihdam, eğitim) | 2 Ağustos 2026 | 2 Aralık 2027 | Kesinleşti |
| Yüksek riskli sistemler: Ek I (ürün güvenliği entegrasyonu) | 2 Ağustos 2027 | 2 Ağustos 2028 | Kesinleşti |
Bu tablo, 3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükteki hukuku yansıtacak şekilde güncellenmiştir. Yazının kalanında geçen "önerilen", "müzakerede" ve "trilog" ifadeleri, yazının yayımlandığı Nisan 2026 durumunu anlatır ve artık geçerli değildir. Kesinleşen metin: Regulation (EU) 2026/1744.
Ne Değişmiyor?
Erteleme haberleri "AI Act rahat" mesajına kolayca dönüşüyor. Bu doğru değil. Hangi yükümlülüklerin Digital Omnibus kapsamı dışında olduğunu net anlamak gerekiyor.
Madde 5 yasakları (2 Şubat 2025'ten beri yürürlükte): Bilinçaltı manipülasyon, sosyal puanlama, gerçek zamanlı biyometrik gözetim (kamu alanında, belirli istisnalar dışında), korunan karakteristiklere dayalı duygusal çıkarım: bunların hepsi şu anda yasak. Dijital Omnibus bu tarihlere dokunmuyor.
Madde 4 yapay zekâ okuryazarlığı (2 Şubat 2025'ten beri yürürlükte): Regulation (EU) 2026/1744 bu maddeyi 27 Temmuz 2026'dan geçerli olacak şekilde yeniden yazdı. Sağlayıcı ve konuşlandırıcılar artık yeterli okuryazarlık düzeyini sağlamakla değil, okuryazarlığın gelişimini destekleyecek önlemler almakla yükümlü; yeni metin, herhangi bir bireyin belirli bir düzeye ulaşmasının garanti edilmesinin gerekmediğini açıkça belirtiyor. Sonuç yükümlülüğü değil, çaba yükümlülüğü. Tarih değişmedi, yükümlülük kaldırılmadı.
GPAI model yükümlülükleri (2 Ağustos 2025'ten beri yürürlükte): Madde 51–56 kapsamındaki genel amaçlı AI model sağlayıcıları için şeffaflık, teknik dokümantasyon ve (sistemik riskli modeller için) güvenlik değerlendirmesi yükümlülükleri geçerli. Bu yükümlülükler erteleme kapsamı dışında.
Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri (sınırlı risk): Chatbot, deepfake ve emotion recognition sistemleri için bilgilendirme yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'da yürürlüğe giriyor. Kesinleşen metinde Madde 50(2) makine-okunabilir işaretleme için 2 Aralık 2026'ya kadar geçiş tanınmıştır; ancak diğer Madde 50 hükümleri için net bir erteleme önerilmemektedir.
Türk Şirketlere Etkisi: Üç Kritik Grup
EU AI Act, AB'de kayıtlı olmayı aramıyor. AB pazarına ürün veya hizmet sunan, AB'deki bir kullanıcıyı etkileyen AI sistemi işleten herkes kapsam içinde: ister İstanbul'dan, ister Ankara'dan çalışsın. Türkiye'deki şirketler açısından üç farklı tablo var.
Grup 1, AB'ye ürün veya yazılım ihraç edenler: Geliştirdikleri AI bileşeni içeren bir ürün veya yazılımı AB pazarına sunan Türk şirketler, sağlayıcı olarak EU AI Act kapsamına giriyor. Ek III ertelemesi bu grubu doğrudan etkiliyor: yüksek riskli sistemler için hedef tarih artık 2 Aralık 2027. Ancak Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'dan beri yürürlükte ve bu grubun büyük kısmını bugün bağlıyor.
Grup 2, AB müşterisine AI tabanlı hizmet sunanlar: Hizmet, Türkiye'den sunulsa bile AB'deki bir alıcıya etki ediyorsa kapsam içi. Bu grup için yerleştirici yükümlülükleri geçerli: insan gözetimi, kullanım kısıtlamalarına uyum, teknik dokümantasyon talepleri. Annex III ertelemesi bu gruptaki yükümlülüklerin bir kısmını ileriye taşıyabilir; ancak sözleşme gereklilikleri zaten bu şartları içerebilir.
Grup 3, AB şirketleriyle tedarik zincirinde yer alanlar: Bir AB şirketinin AI sistemini geliştirmek, test etmek veya veri işlemek üzere dış kaynak kullanan Türk firmalar, tedarik zinciri yükümlülükleri (Madde 25) kapsamında değerlendirilebilir. Bu grup için özellikle belgelendirme ve teknik bilgi sağlama talepleri önem kazanıyor.
Erteleme Fırsatı mı, Tuzak mı?
Ek III ertelemesi kesinleştiğine göre, Ağustos 2026 baskısı kalktı. Uyum yatırımlarını planlamak için daha geniş bir pencere açıldı. Ama üç şeyi aklınızda tutmak gerekiyor.
Birincisi: erteleme bir af değil. Yükümlülüklerin içeriği değişmedi; yalnızca yürürlük tarihi ileri alındı. 2 Aralık 2027'yi uzak sayanlar, aynı iş yükünü daha dar bir pencerede karşılayacak.
Bir de düzenleyici takvimin dışında işleyen bir baskı var: müşteriler ve yatırımcılar. AB'deki kurumsal alıcılar ve kurumsal yatırımcılar AI yönetişim belgesi talep ediyor; bu talep, Avrupa Parlamentosu'nun oy kullanıp kullanmadığına bakmıyor.
Ve belki de en önemlisi: erteleme yükümlülükleri kaldırmıyor, ileriye taşıyor. 2027 geliyor, 2028 geliyor. Mevzuat altyapısı kurmak hızlı bir çözüm değil. "Trilog kapansın, sonra başlarız" diyenler cevaplarını aldı: trilog kapandı ve sayaç işliyor.
ORIENT Çerçevesiyle Ne Yapmalı?
Erteleme kesinleşse de kesinleşmese de ORIENT'in ilk iki aşaması bugün yapılması gereken işi tanımlıyor.
Observe: AB pazarında sonuç doğuran AI sistemlerinizi envanterinize alın. Hangi sistem hangi ülkedeki hangi müşteriye etki ediyor? Bu soruyu yanıtlamadan kapsam analizi yapmak mümkün değil. Hexis Generator bu envanteri yapılandırmak için başlangıç noktası sunuyor.
Risk: Her sistem için EU AI Act risk sınıfını belirleyin. Risk sınıflandırma rehberimizde adım adım karar ağacını bulabilirsiniz. Annex III kapsamında mı, yoksa şeffaflık yükümlülükleri kapsamında mı? Cevabınız, Digital Omnibus ertelemesinin sizi etkileyip etkilemediğini de belirliyor.
Identify: Bugün yürürlükte olan yükümlülükleri (Madde 5, Madde 4, GPAI, Madde 50) ile 2 Aralık 2027'de (Ek III) ve 2 Ağustos 2028'de (Ek I) gelecek olanları ayırın. Hangisi için bugünden hazırlık gerekiyor?
Evaluate → Navigate → Track: Boşluk analizinden sonra önceliklendirilmiş bir eylem planı yapın. Gözden geçirme tetikleyicilerinizi kesinleşen tarihlere ve gelecek değişikliklere göre kurun — Regulation (EU) 2026/1744 sonuncu olmayacak. Bu bir haber takibi değil; sistematik bir Track sürecidir.
Sonuç: Beklemeyin, Hazırlanın
Ek III tarihi 2 Aralık 2027 olarak kesinleştiğine göre, bugünden itibaren yaklaşık 16 aylık bir yapılanma pencereniz var. Madde 50 zaten yürürlükte ve Madde 5'e eklenen iki yeni yasak 2 Aralık 2026'da geliyor. Envanter ve risk sınıflandırması yapmış olmak, üçü için de sizi hazır konuma getiriyor.
Her iki senaryoda başlangıç noktası aynı: sisteminizi tanıyın, risk seviyenizi belirleyin, yükümlülüklerinizi haritalayın. Digital Omnibus bu adımları değiştirmiyor; sadece takvimi tartışmalı hale getiriyor.
---
Kaynaklar
1. Avrupa Parlamentosu. MEPs Adopt Joint Position on Proposed Digital Omnibus on AI. Mart 2026. globalpolicywatch.com
2. Avrupa Komisyonu. Digital Omnibus on AI Regulation Proposal. digital-strategy.ec.europa.eu
3. Avrupa Komisyonu. Regulation (EU) 2024/1689 — Artificial Intelligence Act. EUR-Lex. eur-lex.europa.eu
4. Addleshaw Goddard. EU Digital Omnibus on AI Update: Council and Parliament Agreed Positions. 2026. addleshawgoddard.com
Not: Bu yazı 3 Nisan 2026 tarihli bilgilere dayanmaktadır. Bu yazı 3 Ağustos 2026'da güncellenmiştir. Digital Omnibus, Regulation (EU) 2026/1744 olarak 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir; yazının başındaki güncelleme kutusuna bakınız. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.